DE PRESIDENT

De president komt.

De president komt het nieuwe laboratorium openen.

De president komt natuurlijk niet helemaal naar Sumbawanga voor het laboratorium. Hij komt naar Sumbawanga om de kick-off te doen voor het weg project. De weg van Tunduma naar Mpanda wordt namelijk geasfalteerd. Vijfhonderd kilometer rampzalig slechte - in het regenseizoen grotendeels onbegaanbare - zandweg wordt geasfalteerd.

Veertig jaar lang kwam de minister van verkeer elke vier jaar net voor de verkiezingen langs om te beloven dat de weg er zou komen. Er zijn miljarden dollars ter beschikking gesteld, door het "Rijke Westen" om de weg te asfalteren. Dat geld is destijds allemaal wel gestort, maar op de een of andere manier is het er niet van gekomen om de weg te bouwen. Maar nu gaat het echt gebeuren. De Nederlanders, de Denen en de Chinezen gaan het doen de Amerikanen betalen de rekening. De Fransen houden een oogje in het zeil. Halleluja.

En nu de President, de HoogEerwaarde Kameraad Jakaya Kikwete er toch is, kan hij net zo goed het nieuwe laboratorium even komen openen.

Tijdens het ochtendrapport wijst dr. J. , de plv. directeur van het ziekenhuis erop dat we er netjes uit moeten zien. Hij zegt dat, uitzonderingsgewijs, in het Engels, zodat ik het ook kan verstaan. Dat kan ik wel begrijpen, dat hij dat doet, want ik ben de enige die er over het algemeen niet netjes uit ziet, in mijn slobbertrui vol verfvlekken. Hoe kon ik ook weten dat het hier zo verrekte koud zou zijn. En of we verder aan de president en zijn gevolg vooral een positief beeld van het ziekenhuis willen geven. Natuurlijk willen we dat!

De president pronkt overigens vooral met andermans veren, want niet alleen de weg, maar ook het laboratorium is door de Yankees betaald. Maar de vreugde over zijn komst is er niet minder om.

De president is een buitengewoon charmante knaap, met een gulle glimlach. Hij heeft een goede babbel, hij stottert er een klein beetje bij, om zich nog beminnelijker te maken en iedereen vindt hem heel lief. Te lief, eigenlijk, want het is een besluiteloze figuur, zonder enig gezag. Dat vindt ook iedereen, maar Afrikanen houden van hun staatshoofden, sukkel of geen sukkel, tiran of democraat. Zijn portret, compleet met gulle glimlach, hangt in ieder huis, naast dat van de Grote Leermeester Julius Nyerere, die nog altijd wordt vereerd als de Vader des Vaderlands.

Hij komt dus. Om 07.30 uur 's ochtends maar liefst. Zo'n man heeft het druk.

Er is een overdekt podium gebouwd, met veel groen en geel en blauw en zwart katoen, zijnde de kleuren van de Tanzaniaanse vlag en er zijn rijen executive plastic stoelen neergezet voor het hogere personeel en de hotemetoten.

Er zijn twee groepen zingende dansers, gehuld in katoentjes, die al vanaf 6.30 uur staan te oefenen in de bittere koude, er wordt getrommeld en de geluidsinstallatie wordt 500 maal oorverdovend getest. Het welkomstlied: welkom, kameraad president Kikwete, welkom in Sumbawanga, wij houden van u, etc. wordt eindeloos herhaald. Het is een drukte van belang.

Ik wil er liever niet bij zijn, ik heb andere dingen te doen, maar na zo'n aansporing om op mijn paasbest te verschijnen zou het onbeleefd zijn om verstek te laten gaan. Ik heb mijn verf-trui thuisgelaten, maar heb verder alles aan wat ik bezit, een laag T-shirts en wat overhemden, maar ik sta compleet te vernikkelen. De president is er nog niet.

Dr. Robert, waarom zit u niet op de eerste rij, vraagt de hospital administrator in het voorbijgaan. Bent u soms bang voor de president?

Nee, maar ik val zo al genoeg op met mijn bleke bekkie, zeg ik.

Ik ga maar eens naar de babietjes kijken. Binnen waait het misschien niet zo. Leuk. Er wordt er net een geboren. Niet zo'n best babietje. Cord around the neck. Wordt geboren in een golf liquor. Babietje ziet niet bruin, maar blauw. Ademt ook niet echt goed. Hartje komt ook slecht op gang. O, o. Iets ingeademd terwijl het bezig was geboren te worden? Liquor, meconium? Geef maar gauw hier dat babietje. De mzungu dokter gaat er iets aan doen.

Waar is de afzuigmachine? Hier. Hij doet het zowaar. Maar waar is het afzuigslangetje? Geen afzuig-slangetje. Zuurstof dan? Geen zuurstof. Ik maak me kwaad. Ik vloek maar eens heftig in het Neder-lands. De zuster maakt zich ook kwaad.

- We vragen al maandenlang om afzuigslangetjes, zegt ze. Niemand doet er wat aan. Er zijn geen urinecatheters. De vrouwen gaan met een volle blaas naar de operatiekamer voor een sectio. Er zijn geen naso-gastric tubes. We kunnen klagen wat we willen, maar er gebeurt nooit iets.

Het babietje komt langzaam op gang, maar blijft blauw en doet het slecht. Ik duikel ergens in het ziekenhuis een zuurstofconcentrator op en improviseer een soort masker. Het lijkt iets beter te gaan. Meer kan ik er voorlopig ook niet aan doen. Een bloedsuiker kan ik niet krijgen, want het lab heeft vandaag uiteraard vrij.

Ik krabbel wat anti-biotica in de status en ga maar weer eens naar de president kijken. Het is inmiddels half negen. Er rijden wat auto's met militairen heen en weer, de zanger-dansers draaien soepel met de achterstevens, een speaker houdt de moed erin, maar geen president.

Om 09.45 rijdt er een vrachtwagen met stenen het terrein op. Er gaat een gejuich op, maar de rais (president) zit niet in de auto. Dan, uiteindelijk, om 09.45 verschijnen er 8 splinternieuwe zwarte Prado's, gevuld met hoogwaardigheidsbekleders, alsmede, jawel: Kameraad Raisi Jakaya Kikwete.

De Prado's alleen al kosten 600.000 dollar, al zal de rais wel geen omzetbelasting hoeven te betalen.

Er wordt bescheiden gejuichd, gezongen, geklapt. Er volgen toespraken waaruit blijkt dat de Stichting Abbott het allemaal heeft betaald. Een komma twee miljoen dollar. En nu willen we meer, zegt de Regional Medical Officer: een CT-scan, of, nog mooier een MRI-scan, een endoscoop en een Doppler-US. Jawel, Sumbawanga wordt een centrum van medisch vernuft. Dat er geen hond is die dat soort apparaten kan bedienen binnen een straal van 1500 km. is kennelijk bijzaak.

- Wat kost een afzuigslangetje voor een pasgeborene, vraag ik een van de verpleegsters, die met mij mee staan te kleumen onder een boom.

- Geen idee, zegt ze. 500 shilling? (25 eurocent)

- Als we daar nou eens mee begonnen?

- Vraag het hem, zegt ze lachend.

- Wie?

- De president natuurlijk!

Een paar dagen later breng ik een beleefdheidsbezoek aan de districtscoördinator van Mpanda, 300 km verder op. Hij zit, zoals altijd, te vergaderen met al zijn raadslieden, 20 in getal. Hij onderbreekt de vergadering graag voor een bezoekje van een belangrijke mzungu. Er zijn toespraken en applaus.

- Kunt u ons misschien helpen met al die apparatuur in het ziekenhuis, die we cadeau hebben gekregen? Misschien kunt u ons leren hoe er mee om te gaan?

Ik kijk eens naar mijn begeleider, dr. MBushi, mijn grote vriend, qua omvang en qua genegenheid.

Hij is een van de AMO's van het ziekenhuis. Hij knikt bemoedigend. Ik weet van niets, maar ik knik maar eens vriendelijk terug en zeg dat ik mijn uiterste best zal doen. Dat leidt tot grote tevredenheid bij de coördinator en zijn mede bestuurderen.

- Wat zijn dat voor instrumenten, vraag ik, eenmaal buiten.

- Ik zal ze je laten zien.

Even later staan we in de tweede, ongebruikte operatiekamer van het ziekenhuisje. Het hok staat vol met grote machines, elk overdekt met rafelige operatie afdekdoeken. Het zit eruit als een museum vol voorhistorische dieren dat bezig is verhuisd te worden. Ik trek hier en daar aan een doek.

Wat is dit, vraagt mijn waarde collega, wijzend op een kolossaal voetstuk waar aan diverse vervaar-lijke uitsteeksels vastzitten.

Zo te zien, zeg ik, is dit een soort operatiemicroscoop voor heel gecompliceerde oog-operaties.

Het is een heel ouderwetse, maar zo te zien doet hij het nog wel. Een gespecialiseerde oogchirurg zou er misschien nog wel iets mee kunnen. Het ding is misschien 50 jaar oud. Er kan niet veel aan kapot. Ik weet alleen niet of er in heel Tanzania zo'n chirurg rondloopt.

En dit?

Dit zijn, eens kijken, dit zijn…beademingsmachines. Als iemand niet meer zelf kan ademen, dan kun je de machine de beademing laten overnemen. Een…twee…drie stuks maar liefst.

Dat is misschien wel handig.

Ik denk van niet. Hoe vaak heb je iemand die nu niet meer ademt, maar het na en poosje weer wel gaat doen. Zodat je dat poosje kunt overbruggen. Niet al te vaak, denk ik.

Eh…

En bovendien is het niet zo makkelijk om zo'n ding te bedienen. Je moet intuberen, dat kunnen jullie niet en je hebt er de spullen niet voor, je moet regelmatig bloedgassen doen…

Bloedgassen?

Ik trek nog maar eens aan een doek.

Dit is, dit is…het zal toch niet waar zijn…dit is een endoscoop. Met drie probes, maar liefst. Pentax.

Kun je endoscopie doen?

Is dat niet dat je met een slang naar binnengaat en dan kun je alles zien? Kanker en maagzweren en zo…

Ja, precies.

Ik duw een van de probes in het kastje met aansluitingen en zet de monitor aan. Ik draai wat aan de wieltjes en slaag er zowaar in om het verbijsterde gezicht van dr. Mbushi op de monitor te krijgen.

Je ziet hem glimmen.

Hoe moeilijk is het om te leren, vraagt hij voor de vorm. Afgaande op het gemak waarmee ik hem - stomtoevallig - op het scherm krijg, denkt hij waarschijnlijk dat het een makkie moet zijn om een slokdarmkanker te kunnen opsporen.

Heel moeilijk, zeg ik. Minstens 3-6 maanden intensieve training. Maar de grootste moeilijkheid komt nog: de spoelinstallatie ontbreekt.

Spoelinstallatie?

Ja, na gebruik moet je de probes steriliseren. Zeker met al die HIV-besmetting hier. Alleen kun je de probes niet koken in een autoclaaf, daar kunnen ze niet tegen. Ze moeten dus gespoeld worden. De spoelmachine kost ca. 50.000 dollar. En bovendien zou het halve budget van het ziekenhuis opgaan aan spoelvloeistof.

Dr. MBushi staat er wat beteuterd bij te kijken.

En dit dan?

Het is een anaesthesiemachine. Of hij werkt weet ik niet. Maar zelfs als hij het zou doen heb je gasflessen nodig. O2 en N2O.

Die moeten uit Dar komen, 1700 km verderop. Dat kunnen we niet betalen.

Nee , dat denk ik ook niet. Bovendien moet je de anaesthesie-VK op cursus sturen. Langdurig.

- We hebben er maar een.

- Ja.

Ergens staat nog een heel klein machientje. Een flesje met een drukmetertje en een pompje.

Het valt in het niet bij het diagnostisch geweld van de voorwereldlijke apparaten onder de doeken.

- Ik denk dat dit machientje eigenlijk het enige bruikbare is.

Wat is het?

- Je kunt er pneumothorax mee behandelen. Kijk, het genereert negatieve druk en er is een under-

water seal. Het is maar een kleintje, maar hij doet het vast prima.

Dr. MBushi kijkt van het lullige apparaatje naar de verzameling mastodonten. Het is toch een beetje een desillusie, waar hij maar moeizaam aan kan wennen.

Ik wil zeggen: welke krankzinnige heeft het in zijn verweekte hersenen gehaald om al deze troep naar een totaal achterlijk, ingeslapen, compleet afgelegen dorp als Mpanda te sturen, waar je blij mag zijn als je een dipstick kan vinden voor een urinetest of een spuit om wat bloed af te nemen.

Maar dat vraag ik niet. Ik vraag: hoe zijn die spullen hier terecht gekomen?

Het is een geschenk van een Duits ziekenhuis. Door bemiddeling van de eerste minister.

De eerste minister komt uit Mpanda. Hij was hier op verkiezingstournee, een tijdje geleden.

Hij heeft vast gedacht een goede beurt te maken met deze spullen. Die had hij toch maar even mooi gesjeft, voor zijn districtsgenoten. Een gratis goede beurt. Net als de president. Pronken met andermans veren. Alleen zijn deze veren een beetje stoffig. En passen ze slecht in de pet van het district Mpanda. Die zullen het moeten doen met dr. MBushi en zijn maten. Wordt vervolgd.